KADRAJIN ARABI | FOTOĞRAF SANAT MIDIR?

Uğur Gökhan, yayıma hazırlayan : Ziya Şefik Atun, 03 Mayıs 2018, FT.B. 00105.

     Bu konu Türkiye’de de diğer ülkelerde de tartışılmıştır ama ülkemizde üstat Ara Güler’in ”Fotoğraf sanatsa, Bethofen (Beethoven)’in, Leonar do Vinci’nin yaptığı nedir?”sorusuyla halkımız arasında gündeme gelmişti. Üstadın niye böyle düşündüğünü bilemeyiz ama bu düşünceyi destekleyenler ile karşı çıkanlar saflarını tutmuş ve görüşlerini hararetle savunmuşlardı. Fotoğrafın sanat olup olmadığını tartışabilmek için önce sanatın ne olduğuna kısaca göz atmak gerekiyor: “İnsanın akılcı bir yöntemle ve kültürel birikimden yararlanarak toplumsal ve tarihsel birikimlere yeni anlamlar yüklemesidir” görüşü sanatı genel olarak tanımlarken; insan bilimince (antropolojik) sanat “bazı düşüncelerin, amaçların, durumların ya da olayların beceri ve düş gücü kullanılarak ifade edilmesine ya da başkalarına iletilmesine yönelik yaratıcı insan etkinliği” olarak tanımlanıyor. 

     En eski ve en köklü sanat dalı olarak resmin gelişimine baktığımızda, insanlar resmetme ve soyut düşünme yetisinin içgüdüsel bir sonucu olarak duvara, taşa, tahtaya, deriye, metale, kumaşa, kâğıda, cama, sentetik malzemeye resimler yapmış ve kendilerini bu şekilde ifade etmeğe çalışmışlardır. 

     Fotoğrafın perspektif, ışık ve kompozisyon kuralları açısından resim sanatından etkilendiği bilinen bir gerçektir. Resim sanatının teknik ve estetik değerleri; her sanat dalının ortak değerleri olduğu gibi hiç şüphesiz fotoğrafın da temel öğeleridir. Resim sanatında, Rönesans’tan bu yana Gotik’ten Romantizm’e, Oryantalizm’den Dışavurumculuğa, Kübizm’den Minimalizm’e kadar birçok akım ve bunları destekleyen sanatçılar ortaya çıkmıştır. Kaçınılmaz olarak bu birçok akım ve tarz, zaman içinde fotoğraf sanatını da etkilemiş ve özellikle günümüzde çağdaş ve kavramsal düşünce tarzı olarak fotoğraf sanatı da bu akımlardan ilham almaya devam etmektedir. Bu kadar fazla sanatsal akımın olduğu bir atmosferde, bir eserin sanat eseri olup olmadığına karar vermek ya da tescillemek çok zor bir iş olsa gerek. Ben bu sorunun yanıtını bulmak için epeyce zamandır kafa yormaktayım. Özellikle, Alman fotoğrafçı Andreas Gursky'nin 2011 yılında dünyanın en pahalı fotoğrafı olarak satılan “Rhein II” isimli fotoğrafının nasıl ve neden, 4,3 milyon dolara alıcı bulduğunu öğrencilerime açıklarken doğrusu çok zorlandım.

 

Rayn II (Rhein II), Adreas Gurski (Anderas Gursky), 2011 yılında Ni york (New York)'da Kristi (Christie's) 4 300 000 Birleşik Amerika Doları'na satılmıştır. Kaynak : https://www.telegraph.co.uk/culture/art/8884829/Why-is-Andreas-Gurskys-Rhine-II-the-most-expensive-photograph.html , erişim : 3 Mayıs 2018.

 

Araştırmalarımın sonunda gördüm ki; bu olay, koleksiyoncu, galerici ve müzayedecilerin dönem dönem seçtikleri herhangi bir sanatçıya ve o sanatçının eserlerine fazladan değer ve anlam yükleyerek kamuoyu oluşturmada ki becerileri ile ilgili bir durum. Endi Varhol (Andy Warhol) için de bu aynısıyla vâki değil midir? Önce onu yerin dibine batırdılar ve sonra, Varhol’un o tarihten 30 sene önce tasarladığı bir koli kutusu, 30 sene sonra o gün milyon dolarlara alıcı buldu. 

Brillo kutularının aslı, 1969. Kaynak : https://news.artnet.com/opinion/andy-warhol-brillo-box-documentary-680192 , erişim : 3 Mayıs 2018.

 Brillo Kuturu, Endi Varhol (Andy Warhol) (19828-1987), kontrplak üzerine serigrafi, 33,3 cm. x 40.6 cm. x 29,2 cm., 10 Kasım 2010 tarihinde  Ni York (New York)'da Kristi (Christie's)'de 3 050 000 Birleşik Amerika Dolarına satılmıştır. Kaynak : https://www.christies.com/features/How-my-fathers-Brillo-Box-that-made-3-million-8028-1.aspx , erişim : 3 Mayıs 2018.

     Sonuç olarak, “Sanat nedir?” sorusuna ünlü Rus yazar Tolstoy’un bir kitabında dile getirdiği sanat tanımını biraz daha genişleterek (diğer sanat dallarını da içine alarak) şöyle tanımlamak istiyorum,”Din, dil, ırk, kültür ve eğitim ayrımı gözetmeksizin, bir kişi okuduğu, izlediği ya da dinlediği bir eserden haz alıyorsa o eser sanat eseri sayılmalıdır.” Bu bağlamda, tarzı ne olursa olsun beğenelim beğenmeyelim, birçok fotoğrafçının eserleri Newyork’dan Londra’ya, Paris’ten Tokyo’ya kadar dünyada ki ünlü müzelerinde yer alıyorsa ve bir kişi bile bu eserlerin önünde durup izlemekten haz alıyorsa, diğer sanat dalları gibi fotoğraf da bir sanattır” düşüncesini kabul etmemiz gerekmez mi?

KAYNAKÇA:

Sanat ve Felsefe, Mahmut ÖZTURAN 

 

Temel Sanat Eğitimi, Tülay ÇELLEK

 

Toplumcu Sanat, Oya BAYDAR

"Babamın Brillo Kutusu nasıl 3 milyon dolar etti" ("How my father's Brillo Box made  $3 million"), Kristi'nin internet yöresi,  https://www.christies.com/features/How-my-fathers-Brillo-Box-that-made-3-million-8028-1.aspx , erişim : 3 Mayıs 2018.

"Yeni Bir Belgesel Filmde Endy Varhol'un 'Brillo Kutusu' Hiç de bir Pop İkonu gibi değil" ("In a New Documentary Andy Warhol's 'Brillo Box' is An Unlikely Icon of Pop"), Arnet internet yöresi, https://news.artnet.com/opinione/andy-warhol-brillo-box-documentary-680192 , erişim : 3 Mayıs 2018.

"Andreas Gurski'nin Rayn II Adlı Fotoğrafı Neden En Pahalı Fotoğraf?" ("Why is Ardreas Gursky's Rhein II the Most Expensive Photograph?"), Florıns Voters (Florence Waters), 11 Kasım 2011, Telgraf (Telegraph) gazetesinin internet yöresi : https://www.telegraph.co.uk/culture/art/8884829/Why-is-Andreas-Gurskys-Rhine-II-the-most-expensive-photograph.html , erişim : 3 Mayıs 2018.

"End Varhol'un 3 Milyon Dolarlık Brillo Kutusu'nun Ardında Yatan Hikaye Şimdi Bir H.B.O. Belgeselinin Konusu Oldu" ("The Story Behind Andy Warhol's $3 million Brillo Box  is Now an HBO Documentary"), Devanşi Şah (Devanshi Shah), 17 Ağustos 2017, Mimarlık ve Tasarım (Architecture and Design) internet yöresi :  https://www.architecturaldigest.in/content/story-behind-andy-warhols-3-million-brillo-box-now-hbo-documentary/ , erişim : 3 Mayıs 2018.