Ziya Şefik Atun, 01 Eylül 2020, FT.B. : 294.
Cinsel
taciz, cinsel suistismal, cinsel itismâr çağımızın büyük sorunlarıdır.
Bu sorunlar binlerce yıl üstü örtülmüş, geçiştirilmiş, görmezden
gelinmiş, normal sayılmıştır. Artık, günümüzde cinsel taciz mağduru
kadınlar tarafından bu sorun dile getirilmekte ve bu konuda bir bilinç
oluşturulmağa çalışılmaktadır. Ancak, cinsel istismâra ya da cinsel
suistismâle uğrayan ama pek sesi duyulmayan, sesini çıkaramayan seks
işçisi kadın ve erkekler de mevcuttur. Bu kesimler toplum tarafından göz
ardı edildiklerinden, itibâr görmediklerinden; iş, güç, mevkî, itibar,
şan, şöhret sahibi ya da toplumun, devletin standart korumasına ve bu
imkânlardan yararlanabilecek asgari şartlara sâhip ve bu sâyede
seslerini çıkarabilen kadınlar kadar toplumun gündemine gelmemektedir.
Aynı sorunun kapsamına dâhil olan ve hepten savunmasız olan bir kesim
daha vardır : çocuklar. Günümüzde, çocukların cinsel olarak tâciz
edilmesi, cinsel istismâra ve cinsel suistimale mâruz bırakılmaları,
vekâlet savaşlarının sebep olduğu göç ve göçmenlik, vatansızlık,
yoksulluk vb. dalgalarının vak'a-yi âdiyeden sayıldığı, çağımızda hâlâ
görmezlikten gelinen büyük bir sorundur. Cinsel istismârın en mâsûm ve savunmasız, çâresiz kurbanları
çocuklardır. Dünyanın pek çok ülkesinde ve yerinde toplumun ve devletin
korumadığı pek çok çocuk ve genç seks işçisi, seks kölesi, olarak zorla
çalıştırılmaktadır. Kadınların cinsel olarak taciz edilmesi
bilfiil ve çocukların cinsel olarak istismar edilmesi de dolaylı bir
şekilde fotoğrafçılar için son derece önemli olan bir kurumda bu ay
içinde ortaya çıktı, maalesef. Neredeyse fotoğrafçılık, haber
fotoğrafçılığıyla özdeşleşmiş. fotoğrafçıların mağbedi Magnum Fotoğraf
Ajansının (Magnum Photos)'un ve Geti İmıcıs (Getty Images)'ın da bu hastalığa düçâr oldukları anlaşıldı.
Yazımızın başında, hemen burada, bu yazıda anlatılan olayların sorumlusu
olan kişileri, sunulan kanıtlar sorumluluklarının çok büyük olduğunu
gösterse de, peşinen mahkûm etmek niyetinde olmadığımızı belirtiyoruz.
Uzak Doğu'nun bâzı ülkeleri, maalesef, seks turizmiyle meşhûrdur. Seks turizmi kuşkusuz haber fotoğrafçılarının dikkâtini çekmektedir. Magnum Fotoğrafları'nın dünyaca ünlü ve yerinde duramayan fotoğrafçısı Deyvid Elın Harvi (David Alan Harvey) de 1980 senelerinde bu meraka gark olmuş, Tayland'a gitmiş, bu konu üzerinde çalışmış ve 1989 senesinde TAYLAND, BANGKOK VE FÂHİŞELERİ (THAILAND, BANGKOK, PROSTITUTES) adlı bir kitap yayımlamıştır. Harvi'nin kitabında da, seks işçileri olduklarına dâir çok kuvvetli kanıtların bulunduğu ergen kızların fotoğrafıları mevcuttur. F Durakları (Fstoppers) internet yöresi yazarlarından Endi Dey (Andy Day) 6 ve 24 Ağustos 2020 târihlerinde bu fotoğrafların Magnum'un arşivinde hâlen bulunduğunu ve satışa açık olduğunu yazmıştır. Fotoğraflardan biri loş bir otel odasında çekilmiştir. Seks işçisi olduğu kuvvetle muhtemel ve 18 yaşından küçük kızın üstü çıplaktır. Kız fotoğrafçıya doğru yürümektedir ve fotoğrafçı kızdan daha alçak bir pozisyonda ya da bir yere oturmuş olarak fotoğrafı çekmiştir. Fotoğraf, Magnum'un arşivine "fâhişe", "göğüs", "ergen kız", "13-18 yaş arası" arama kelimeleriyle kaydedilmiştir ve satışa açık hâldedir. Fotoğrafta kızın yüzü tanınabilir netlikte görülmekte ve fotoğraf aynı bu şekilde arşive kaydedilmiştir. Diğer fotoğrafta bir banyo küvetinde oturmuş ve birbirini sabunlayan iki kız görülmektedir. Kızların yüzleri gâyet belirgindir. Bu fotoğraf da Magnum'un arşivine "fâhişelik", "göğüs", "çıplaklık", "ergen kızlar", "13-18 yaş arası" arama ibârelerile kaydedilmişti. Magnum'un arşivinde, fotoğraflanan kişi ya da kişilerin kimliklerinin, tehlikeye mârûz kalmalarının önlenmesi amacıyla, saklanması için sansürlenmiş fotoğraflar varken bu fotoğrafa hiçbir sansür uygulanmamıştı. Magnum'un arşivinde bu şekilde arşivlenmiş başka fotoğraflar da bulunmaktaydı ve bunlar yukarıda anılan kelimeler vasıtasıyla kolayca bulunabiliyor ve satınalınabiliyordu. Bu haberler üzerine Magnum, arşivini geriye dönük olarak da gözden geçirdiğini ve bahsi geçen fotoğrafların sorunlu olduklarının farkında olduğunu duyurmuştur.
Deyvid Elın Harvi. Fotoğraf : Rendıl Bellovs III (Randel Bellows III)
Üstte ve altta Deyvid Elen Harvi taraından çekilmiş ve Magnum'un arşivinde bulunan iki fotoğraf.
Fotoğraf câmiası bu haberle çalkanırken, Magnum içinde Deyvid Elın Harvi hakkında cinsel tâciz soruşturması yürütüldüğü de ortaya çıktı. Ajans'ta çalışan bazı kadınlar üst yöneticilerle yaptıkları özel görüşmelerde Harvi'nin kendilerini cinsel olarak tâciz ettiği iddiasında bulunmuştu. Bu iddialar üzerine Magnum Harvi'nin fotoğraflarına erişimi engelledi ve târihinde ilk defa bir üyesinin üyeliğini askıya aldı. Fakat, Harvi'nin arşivinin, hakkında yürütülen cinsel tâciz sebebiyle, erişime kapatılması bu işin meraklılarını araştırmalarına devâm etmekten alıkoyamadı. Araştırmaların neticesinde Magnum arşivinde benzer ve benzer arama kelimeleriyle arşivlenmiş başka fotoğrafların da bulunduğu ortaya çıktı. Bu fotoğraflar, Harvi'nin fotoğraları artık görüntülenemese de, kolayca görüntülenebiliyordu. Magnum fotoğrafçısı Miguel Riyo Branko (Miguel Rio Branco) 1985 yılında DULCE SUDOR AMARGA adlı kitabını yayımlamıştı. Kitap, Brezilya'nın seks turizmiyle ünlü kenti Salvador da Bahya (Salvador da Bahia) ketine dair bir fotoğraf kitabıydı. Magnum'un kitap için hazırladığı tanıtım yazısında kitabın, fotoğrafıçının bu kentteki ışğın ve renklerin ortaya çıkardığı tezatlara duyduğu hayranlığının ürünü olduğu yazılmıştı. Bu kitapta Branko'nun çektiği bir çıplak kadın fotoğrafı vardı ve fotoğrafın açıklamasında "Ahşap zemin üstünde yatan fâhişe" cümlesi yazılmıştı. Kadın yerde sırtüstü, çıplak ve bacakları ayrık vâziyette yatarken yukarıdan fotoğraflanmıştı ve yüzü kimliği tespit edilebilecek netlikteydi fotoğrafta. Bu fotoğrafın Magnum arşivindeki arama kelimelerinden biri "vulva" idi. Magnum'un arşivinde, Magnum fotoğrafçıları Heri Gruyart (Harry Gruyaert) ve Patrik Zahman (Patrick Zachmann)'ın çektiği birer kız çocuğu fotoğrafı bulunuyordu. Kız çocukları beş yaşından küçüktü ve cinsel organları görülebiliyordu. Muhtemelen, bu fotoğraflar fotoğrafçıların ailevî fotoğraflarıydı. Fotoğraflardan biri "seks eğitimi" arama kelimesiyle arşivlenmişti. Fotoğraflar görüntülenebilmekte ve satın alınabilmekteydi. Bu fotoğrafların gündeme gelmesi üzerine Magnum bu fotoğraflardaki uygun olmayan arama kelimelerini arşivinden kaldırdı ama fotoğraflara erişimi engellemedi. Fotoğrafların, fotoğrafları görmek isteyenlere sunulan çözünürlüğü az nüshasının ana bilgi (meta data) kısmında bu kelimeler hâlâ görünmekteydi. Bir başka Magnum fotoğrafçısı Alek Sot (Alec Soth)'un Amerikalı bir cimnastikçi kızın 2013 senesinde çektiği fotoğrafının Magnum'un arşivine "13-18 yaş arası" ve "vajina" arama kelimeleriyle kaydedildiği ortaya çıkınca, bundan bir gün ve Harvi'nin fotoğraflarının ifşâsından yaklaşık bir hafta sonra Magnum, arşivinin tamamını erişime kapattı. Magnum Başkanı Olivya Artur (Olivia Arthur) 14 Ağustos 2020 günü Magnum'un internet yöresinde yayımladığı açıklamada Magnum fotoğrafçılarının fotoğraflarını eskisinden farklı, yeni ilke ve değerler süzgecinden geçirmeleri gerektiğini; fotoğrafların hem fotoğrafçı hem de fotoğrafalanan kişi açısından dünyayı nasıl yansıttığının dikkâte alınmasının luzûmunu; ancak, yine de tam olarak tanımlanamayacak, karar verilemeyecek gri alanların bulanacağını; arşivlerinde sahne, konu, başlık ve arama kelimeleri bakımından sorunlu fotoğrafların mevcut olduğunu ve bu sebeple arşivin tamamını, dışarıdan yardım da alarak, gözden geçireceklerini duyurdu. Ancak, Magnum'un başkanının bu açıklamasına rağmen, Endi Dey 24 Ağustos 2020 günü Magnum sözcüsünün Harvi'in fotoğraflarını "F" harfiyle başlayan bir kelimeyle etiketlemediğini; fotoğraflarını çektiği kişilerin 18 yaşından küçük olmadığını; fotoğraflardaki kişilerin bar çalışanları ve dansçılar olduğunu ve hiçbirinin seks işçisi olmadığını söylediğini duyurmuş ve kitabın adının TAYLAND, BANGKOK VE FÂHİŞELERİ olduğunu hatırlattıktan sonra söz konusu fotoğraftaki kızların hiç de bar çalışanı veya dansçı gibi görünmediklerini tekraren belirtmiştir.
Üstte Heri Gruyart'ın çektiği ve altta Patrik Zahman'ın çektiği, Magnum'un arşivinde bulunan fotoğraflar.
Alek Sot'un çektiği ve Magnum'un arşivine "vajina" arama kelimesiyle kaydetilmiş cimnastikçi kız fotoğrafı.
Magnum Başkanı'nın bu açıklaması fotoğraf câmiasını ve bu işlerle ilgilenenleri tatmin etmekten, onları inandırmaktan uzak kaldı. Haklı sebepleri vardı inanmayanların. Zirâ, 2017 senesinde Magnum'un da dâhil olduğu benzer bir olay onları bu kuşkularında haklı kılıyordu. O olay bu gün yaşanan hâdiselerin habercisiydi aslında. 2017 senesinde Lens Kültürü (Lens Culture) dergisi bir fotoğraf yarışması düzenlemiş ve bu yarışmayı duyurmak için bir ilân hazırlamıştı. İlânda yer alan fotoğrafta cinsel istismâra mârûz kaldığı veya seks işçisi olarak çalıştığı kuvvetle muhtemel ergen bir kız yakından ve yüzünden kimliği tespit edilebilecek netlikte fotoğraflanmıştı. Fotoğrafın açıklamasında kızın 16 yaşında olduğu ve Kalküta'da cinsel ilişkiye zorlandığı yazılmıştı. Fotoğrafın hemen üstüne yerleştirilmiş yarışmaya dâvet metninde yarışmaya gönderilecek 10 fotoğraf için 60 B.A.D. Doları tahsil edileceği duyurulduktan sonra "Sakın kaçırmayın!" ikâzı eklenmişti en sonda. İlânın alt köşe'sinde "Magnum Fotoğrafçılık Ödülü 2017" ibâresi bulunmaktaydı. İlân insan hakları, cinsel tâciz, fâhişelik, çocuk istismârı vb. konularla ilgilenen kurumlar ve kamuoyu tarafından infiâlle karşılanınca Lens Kültürü dergisi birkaç saat sonra, hiçbir açıklama yapmadan, ilânı yayımdan kaldırmıştı. Beklenen açıklama ilânın yayımdan kaldırılmasıdan iki gün sonra yapılmıştı. Açıklamada, Lens Kültürü dergisi fotoğrafın yayımlanmağa uygun bir fotoğraf olmadığını kabûl etmekle birlikte fotoğrafı çeken fotoğrafçı Suvid Datta (Souvid Datta)'nın fotoğrafı çekerken etik değer ve ilkelere son derece riayet ettiği ve fotoğrafı kızla anlaşarak çektiğini belirmişti. Bu olay, 2013 senesinde fotoğrafçılık mesleği hayatına başlamış ve hızla ilerlemiş, aralarında Geti İmıcıs (Getty İmages)'ın da buluduğu pek çok hatırı sayılır kurumdan ödüller kazanmış, fotoğrafları Niyork Tayms (New York Times) gazetesinde ve Millî Coğrafya (National Geographic) dergisinde yayımlanmış fotoğrafçı Suvid Datta'nın fotoğrafları mercek altına alınmış ve fotoğrafarının bazılarında manipülasyonlar tespit edilmişti. Bu tespit üzerine Suvid Datta Taym (Time) dergisine, içlerinde ünlü fotoğrafçı Meri Elın Mark (Mary Ellen Mark)'ınkiler de dâhil olmak üzere pek çok profesyonel ya da amatör ve arkadaşı ya da arkadaşı olmayan kişilerin fotoğraflarından sahneleri fotoğraflarına eklediğini ve bu manipülasyonlardan hiç bahsetmeden, fotoğrafları bütünüyle kendi tarafından çekildiğini belirterek ya da o kanıyı uyandırarak yayımladığını ve kullandığını itirâf etmişti. Bu itirâf üzerine Lens Kültürü dergisi Suvid Datta'nın yarışma ilânında kullanılan fotoğrafını çekerken etik ilke ve kurallara son derece riayet ettiği iddiasını geri çekerek özür dilemişti. Suvid Datta bir süre sonra bu fotoğrafının tamâmen orjinal olduğunu ve kendi tarafından çekildiğini; fotoğrafın bir fotoğraf yarışmasının ilânında kullanıldığını görünce şaşırdığını; fotoğraftaki kızın artık yetişkin bir kişi olduğunu ve fotoğrafı, fotoğrafın yayımlanacağını bilerek çekilmesine izin verdiğini; kızın durumunu, kötü olmasına rağmen, kabûl ettiğini ve hislerini insanların anlaması için insanlara doğrudan hitap edebilmek, "Gözlerimin içine bakın!" diyebilmek için bu fotoğrafı çektirdiğini söylemişti. Magnum bu hâdiseden paçayı nispeten ucuz yırtmıştı. Bu olay üzerine Magnum'un Dünya İş Geliştirme Müdürü Fiyona Rocırs (Fiona Rogers) istismâra uğrayan çocukların korunmasının Magnum'un en başta gelen önceliği olduğunu söylemişti. Bu gün yaşanan olaylar bu ilkenin Suvid Datta olayından beri üç sene geçmesine rağmen hâlâ uygulanmadığını gösterdiğinden Magnum Başkanı Olivya Artur'un yaptığı açıklama pek inandırmamış ve tatmim etmemişti meseleyle ilgilenenleri. Yapılan araştırmalar sorunun sâdece Deyvid Elın Harvi, Alek Sot, Patrik Zahman, Heri Gruyart, Migüel Riyo Branko'yla sınırlı kalmadığı gösterdi. Ünlü Magnum fotoğrafçısı ve seks işçilerinin ve uyuşturucu kullanananların rahatsız edici fotoğraflarını çekmekte pek mâhir fotoğrafçısı Antuan Dagata (Antoine D'Agata)'nın da bazı fotoğraflarının çocuk tâcizi, çocuk istismârı gibi bazı hususlar bakımından sorunlu olabileceği görüldüğü gibi Patrik Zahman'ın çektiği ve ailevî olmayan başka fotoğraflar da sorunluydu. Bu fotoğrafraflar da "ergen fâhişeliği", "fâhişelik", "oğlan", "3 ilâ 13 yaş" arama kelimeriyle arşivlenmişti.
(Kaynak : Ördek Tavşan İnternet Günlüğü tivitır hesabı, erişim : https://twitter.com/duckrabbitblog/status/1297302840621314049, erişim tarihi : 31 Ağustos 2020)
Olivya Artur'un açıklamasını tatminkâr bulmayanlardan biri de Ördek Tavşan (Duck Rabbit) adlı medya şirketinin kurucusu ve fotoğrafçılıkta etik meseler üzerinde ciddî olarak çalışan Benjamin Çestırtın (Benjamin Chesterton) oldu. Benjamin, Olivya'ya yazdığı ve "izin çocuk istimârı kurbanlarından esirgediğiniz sayğıyı sizden esirgemeyeceğim." diyerek başladığı açık mektubunda, Oliviya'yı ve kendini Harvi'nin fotoğrafları çektiği ortamda fotoğrafı çekilen kızın yerine koyarak Olivya'nın o durumda kendini nasıl hissedeceğini; fotoğrafı çekilen kızın cinsel ilişkiye her zorlanmasıya, cinsel ilişki esnâsında ya da öncesinde fotoğrafının çekilmesiyle, Magnum'un bu fotoğrafı anılan arama kelimeleriyle arşivlemesiyle, fotoğrafın açık erişimde her defâ görüntülenmesiyle, kızın bu aşamaların her birinde bir kere daha istismar edildiğini; istismâr sahnelerinden bir belgesel fotoğraf projesi ya da hikâyesi çıkartıldı diye o fotoğrafların tarihî anları kaydeden belgeler olarak kabûl edilemeyeceğini zirâ istismâr edilen kişinin istismârının onun için "tarihî bir an" ya da "tarihî bir belgesel fotoğraf" ya da "fotoğraf projesi", "fotoğraf hikâyesi" olmadığını bilâkis biteviye tekrar eden bir hakîkât olduğunu; bu meseleyi "tarihsellik" arkasına saklanarak geçiştiremeyeceğini yazmış ve mektubunu, hazır Magnum'da çalışan kadınlar Harvi'nin tâcizlerini gün yüzüne çıkarmışken, bu sorunları kökünden hâlledecek önlemleri almak için harekete geçerek bunu, hiç değilse, kendine bir parça haysiyet kazandıracak bir fırsat olarak değerlendirmesini salık vererek bitirmiştir.
Fırtına Magnum'da patlamıştı ama diğer iklimler pek mi sâkindi acaba? Gözler diğer fotoğraf ajanslarına çevrilip de araştırmalara girişilince Geti İmicıs (Getty İmages)'ın da aynı illetten muzdarip olduğu yine F Durakları'nın yazarı Endi Dey'in 7 Ağustos 2020 târihinde yazdığı yazıyla anlaşıldı. Geti İmicıs'ın arşivinde bulunan fâhişelik, cinsel tâciz ve istismârı gösteren fotoğrafların pek çoğu Magnum'un benzer fotoğrafları arşivlediği gibi benzer kelimelerle arşivlemiş ve bu fotoğrafların pek çoğunda fotoğraflanan kişiler kimlikleri ve / veya çalıştıkları yerler tepit edilebilecek hâlde fotoğraflanmıştı. Bu haber üzerine Geti İmıcıs, fotoğraf arşivinin tamâmını gözden geçirdiğini, arama kelimesi olarak kullanılan uygunsuz kelimeleri arama kelimeleri arasından çıkardığını ve sakıncalı görülen az sayıda fotoğrafın da arşivden kaldırıldığını açıkladı. Geti İmicıs, arşivinden kaldırdığı fotoğrafların sayısının az olduğunu açıklasa da, ajansın aşivinden kimilerince yüzlerce kimilerince binlerce fotoğrafı kaldırdığı tahmin edilmektedir.
Magnum'un ve Geti İmıcıs'ın arşivlerinde çocukların cinsel istismârını gösteren, uygun olmayan arama kelimeleriyle eşleştirilmiş ve hâlen satışa açık fotoğrafaların bulunduğunu kabûl etmelerinin hukukî sonuçları da vardı. Bileşmiş Milletler Çocuklara Uluslar Arası Âcil Yardım Fonu (U.N.I.C.E.F.)'in Çocuklara Dair Haberlerde Uygulanacak İlkeler'inde konumuzla ilgili olarak şu hususlara kesinlikle uyulması gerektiği belirtilmiştir :
- Habercilerin çocuklara dâir haberleri çocukların haklarına halel getirilmeden ve haberlerin kamu yararını sağlayacak şekilde yapılmasını temin edecek şekilde hazıralanması.
- Her çocuğun her şart altında haysiyetine ve haklarına saygı gösterilmesi.
- Çocukların mahremiyet ve sırdaşlık haklarına itina edilmesi ve çocukların zarar ve intikama karşı korunması.
- Haberin amacı çocuklarla ilgili savunma veya çocuk haklarının iyileştirilmesi olsa bile çocukların çıkarlarının her türlü amacın üstünde tutulması ve bu yapılırken, çocuğun yaş ve olgunluk seviyesinin göz önünde tutularak, çocuğun bu husustaki fikrine de gereken önemin verilmesi.
- Çocukla yapılacak mülâkatın veya çocukla ilgili olarak yapılacak haberin yaratacağı toplumsal, siyâsî ve kültürel dalgalanmayı çocuğun en yakınlarına danışarak kestirilmesi ve bunun hesaba katılması.
- Haberde çocuğun adı kullanılmayacak, adı değiştirilecek veya çouğun fotoğrafı bulanıklaştırılacak olsa bile, çocuğu, kardeşlerini veya akranlarını tehlikeye sokacak haberin ya da fotoğrafın yayımlanmaması.
- Çocukla mülâkat esnâsında çocuğa kültürüne dâir yargılayıcı ve ısrarlı soruların sorulmaması, bu hususta böyle yorumda bulunulmaması ve bu hususta böyle tavırlardan kaçınılması.
- Çocukların kendi hayatlarına âit olmayan hikâyeler anlatmaya veya olay ya da davranışları sergilemeğe teşvik edilmemesi.
- Mülâkattan önce çocuğun ve hâmisinin bir haberciyle görüştüğünün farkında olmasının sağlanması.
- Çocukla mülâkat yapmak, çocuğun fotoğrafını ya da filmini veya vidyosunu çekmek için çocuk ve hâmisinden, münkünse, yazılı izin alınması ve bu iznin çocuk ve hâmisinin her hangi bir tehdit altında olmadan alınmasının temin edilmesi.
- Çocukla mülâkâtın yapıldığı, fotoğrafının ya da film veya vidyosunun çekildiği mekânın ve sahnenin arka plânının çocuğun kendisi ve hayat hikâyesi hakkında gerçek olmayan bir bilgi vermemesine veya imâda bulunmamasına dikkat edilmesi ve çocuğun evinin, sosyal ortamının veya bulunduğu yerlerin mülâkata herhangi bir şekilde dâhil edilmesinin çocuk için herhangi bir tehdit veya tehlike doğurmamasının sağlanması.
- Çocuğun fizikî veya psikolojik zarara uğramasına, hayatı boyunca istismâr edilmesine, ayrımcılığa uğramasına veya yerel makamlar tarafından reddedilmesine yol açabilecek her türlü husûsun berteraf edilmesi.
- Çocuğun gerçek hikâyesinin ve fotoğrafını yansıtan anlatımın elde edilmesi.
- Cinsel suistimâl veya istismâr kurbanı, cinsel ve fizikî suistimal veya istismâr fâili çocukların adlarının değiştirilmesi ve görüntülerinin karartılması.
- Haberin yapılması ya da yayınlanması sebebiyle çocuğun bir tehlike ya da tehdite mâruz kalacağına dâir bir kuşku varsa, olay ne kadar haber değeri taşırsa taşısın, haberde bilhassa çocuktan bahsetmek yerine olayın genel gidişatından bahsedilmesi.
Magnum'un bürolalarını bulunduğu İngiltere ve B.A.D.'de çocukların cinsel istismâr görürken fotoğraflarının çekilmesi ve yayımlanması ağır cezâları gerektiren suçlardandır. Meselenin hukukî boyuruna rağmen hiçbir fotoğraf ajansının Batılı, Avrupalı, Amerikalı, Avustralya'lı çocukların cinsel istismâra uğrarken fotoğraflarını çekmeğe, çekseler bile o fotoğrafları yayımlamağa ve hele hele o fotoğrafları ticârî amaçla satmağa, anılan cezalar sebebiyle, cesâret edemeyecekleri ortadayken, Batılı ajanslar için çalışan fotoğrafçıların yukarıda sınırları çizilen Batı âlemi dışında kalan diyarlarda cinsel tâcize uğrayan çocuk ve yetişkinlerin fotoğrafalarını çekmeğe ve o fotoğrafları ticârî olarak satmağa nasıl cü'ret ettitleri de sorgulanmağa muhtaçtır. U.N.I.C.E.F.'in ilkelerinin ve evrensel olduğu söylene gelen Batı hukukunun Batı dünyası dışındaki çocuklar için geçerli olmadığı görülmektedir.
Şimdilik elimizdeki veriler bu kadar olsa da, diğer fotoğraf ajanslarında da muhtemelen aynı sorun mevcuttur. Bu ajanslar kopan bu fırtınadan ders alarak arşivlerini çoktan gözden geçirmiş ve sorun olabilecek fotoğraflarına erişimi engellenmiş veya o fotoğrafaları arşivlerinden kaldırmış olabilecekleri için o ajanslarda yapılacak araştırmalar muhtemelen daha uzun sürecek, daha zahmetli olacak ve bize bu kadar veri ve bilgi sağlamayacaktır büyük bir ihtimalle.
Bu fotoğrafların neden çekildiği, neden arşivlendiği, neden "fâhişe", "vulva", "gögüsler" gibi arama kelimeleriyle eşleştirildiğinin de sebeplerinin araştırrılması lâzımdır. Endi Dey yine F Durakların'nda 8 Ağustos 2020 günü yayıladığı yazısında Magnum'a Deyvid Elın Harvi olayından hareketle 12 soru yöneltmiştir. Bu sorulardan üçü sorununun genel olarak kök sebeplerini irdelemeğe yöneliktir. Sorular şunlardır :
- Deyvid Elın Harvi Tayland'da 1989 senesinde çocuk olduğu anlaşılan birinin açıkça çıplak ve seksî olan fotoğraflarını neden çekmiştir?
- Deyvid Elın Harvi bu fotoğraları Magnum'a göndermekte neden beis görmemiştir?
- Magnum bu fotoğrafları arşivine kaydetmekte neden hiçbir sakınca görmemiştir?
İlk soru meselenin bireysel boyutu, ikinci soru bireysel ve kurumsal, üçüncü soru ise kurumsal boyutuyla âlâkalıdır. Sorunun kurumsal seviyede en kolay hâlledilebilecek kısmı fotoğrafçılar tarafından kuruma sunulan fotoğrafların değerlendirilmesi ve fotoğrafların hangi arama kelimeleriyle eşleştirilecekleri ve fotoğraflara, mağdur edilebilecek kişilerin tespit edilememesi için hangi sansürün nasıl ve ne kadar uygulanacağına ve bu tür fotoğraflar müşterilerce kullanılmak üzere müşterilere lisanslanırken özel şartlarla lisanslanmasına ve bu şartlara karar vermek ve bunları uygulamaktır. Arşivinde bir bir milyon adet fotoğraf bulunan Magnum için bu hususları arşivindeki tüm fotoğraflar için uygulamak her ne kadar epeyi vakit alacaksa da, en nihâyetinde kararlar alındıktan sonra bu kararların uygulanması bir proje ve yönetim meselesidir. Meselenin hem bireysel hem de kurumsal boyutuyla ve ağırlıklı olarak kurumsal boyutuna dâir sorular aslında iç içe geçmiş sorular olduğu için bunların ikisi berâber ele alınarak cevaplanabilir. Magnum'un yapısından kaynaklanan bazı sorunlar vardır. Magnum haber fotoğrafçıları tarafından kurulmuş ve haber fotoğrafçıları tarafından idâre edilen bir ajanstır. Fikir babası ve asıl kurucusu efsânevî haber fotoğrafçısı ve savaş fotoğraf muhabiri Robert Kapa (Robert Capa)'dır. Kapa Magnum'u bir diğer efsânevî fotoğrafçı ve bu günkü tanımıyla çağdaş sokak fotoğrafıçılığının babası olarak kabûl edilen Anri Kartiye Bresson (Henri-Cartier Bresson)'u da yanına alarak 1947 yılında kurmuştur (Vilyam Vandivert (William Vandivert), Deyvid Seymur (David Seymour) ve Corc Rocır (George Rodger) diğer kuruculardır). Magnum târihin çok çok önemli olaylarına, fotoğraf dünya çapında son derece önemliyken, şâhitlik etmiş, bunları dünyaya duyurmuştur. Magnum kurulduğu günden beri en iyi fotoğrafçıları bünyesinde barındırmakla övünmüştür. Ajansın 73 yıllık ömrünün en az yarısı, târihin çok önemli ve birbirinin peşi sıra yaşanan son derece ehemniyetli bir kısmına denk düşmüş ve ajans bu dönemi yansıtmakta son derece başarılı olmuş ve şöhret kazanmıştır. Magnum fotoğrafçıları bu gün artık sâdece fotoğrafçı değil; yazar, editör, danışman, sergi düzenleyicisi (küratör) vb. dir de aynı zamanda ve büyük saygı ve itibâra sâhiptir. Bu târih yükü ve öz güven özellikle Magnum fotoğrafçılarının hiç hâtâ yapmayacakları zannını kuvvetlendirmiş ve hâttâ "Artık biz piyasaya ne sürsek o sorgusuz suâllsiz türünün en iyisi olarak kabûl edilir" ianancını yaratmıştır. Magnum o kadar önemli bir marka hâline gelmiştir ki artık bu markanın ve bu markanın birer parçası olan fotoğrafçıları hatâ yapamazlardı, ihtiyaren yanlış işler yapamazdı, bu imkânsızdı. Magnumum yönetim kurulu böyle bir özgüvene sahip fotoğrafçılardan meydana geldiğinden yönetim kurulu toplantılarını ağırlıklı olarak ego savaşları işgâl etmektedir. Her bir aslî üye fotoğrafçı tercih ettiği yeni fotoğrafçıları az veya çok kayırmaktadır. Eski üyelerin eserleri hemen hemen hiç sorgulanmamaktadır. Ajansın yakın zamanda en önemli sorunu olan mâli ve ekonomik sorunlar ajansın gündeminde uzun süre başa oturmuş, satış ve gelir elde etme kaygısı öne çıktığından böyle bir ortamda tâli kabûl edilen sorunlar gündeme bile gelmemiştir.
Magnum'un ünlü bazı fotoğrafçılarının sergilediği tavırlar da bu sorunların yaşanmasında ve ortaya çıkmasında önemli rol oynamış, diğer fotoğrafçıları bu şekilde davramaları için cesâretlendirmiştir. Ajansın fikir babası Kapa'nın haber fotoğrafçılığı dünyasındaki son derece istisnâi ve ayrıcalıklı durumunu kullanarak fotoğraflarını ve fotoğrafladığı kişileri kendi ticârî, iktisâdî, şöhrevî amaçları için istismâr ettigi kuvvetle muhtemeldir.(1) Kapa'nın İspanya İç Savaşı'nda bir askeri tam vurulduğu anda çektiği fotoğrafı hayli tartışmalı bir fotoğraftır. Magnum'un yakın geçmişte başkanlığını yapmış Martin Par bu türden tavırlarıyla meşhûrdur ve fotoğrafaçılık târihinde fotoğrafçılığıyla olduğu kadar bu şöhretiyle de yerini almıştır. İspanyol fotoğrafçı Teksama Solanas (Txema Salvans) İspanya'nın Katalonya bölgesinde altı yıl boyunca, kara yollarında seks işçisi olarak çalışan kadınların fotoğraflarını çekerek meydana getirdiği belgesel projesini 2014 yılında kitap olarak yayımlamıştı. Solanas kadınların fotoğraflarını, kadınların fotoğraflarının çekilmesini istemediklerini bildiği hâlde gizlice çekmişti ve fotoğrafların pek çoğunda kadınların yüzleri kim oldukları tespit edilebilecek kadar netti. Bu kitaba yazdığı önsözde Par, gizlice, rızâları olmadan fotoğrafları çekilmiş ve yayımlanmış bu seks işiçisi kadınları, kendi deyimiiyle "fâhişeler"i "modeller" olarak adlandırmıştı. Par, 2020 yılında bu kitap ve de dolayısıyla kitaba yazdığı önsöz gündeme gelince "seks işçileri" tâbiri yerine "fâhişe" kelimesini kullanmasının uygun kaçmadığını kabûl etmiştir.(2) Par başka bir olayla da gündeme gelmişti. İtalyan grafik sanatçısı ve fotoğrafçısı Cian Butturini (Gian Butturini)'nin 1960ların son demlerinde çektiği fotoğraflardan oluşan ve 1969 senesinde kendisinin bastırdığı LONDRA (LONDON) adlı kitabı 2017 senesinde tekrar yayımlanmıştı. Par bu kitabın editörüydü ve kitaba önsöz yazmıştı. Kitapta, Londra Metrosu'nda biletçilik yapan bir zenci kadının biletçi kulebesi içinde otururkenki fotoğrafıyla Londra hayvanat bahşesinde kafesinin içinde oturan bir gorilin fotoğrafaları karşılıklı iki sayfada, kitabın 1969 senesindeki baskısındaki gibi, yayımlanmıştı. Amerikalı zenci Corc Floyd (George Floyd)'un Amerikalı beyaz polislerce katledilmesi üzerine Birleşik Amerika Devletleri'nde başlayan ve dünyaya yayılan ırkçılık ve ırk ayrımcılığı karşıtı isyan dalgasının etkisiyle bu fotoğraf ve de Par'ın bu kitabın editörü olması ve kitaba önsöz yazması sebebiyle Par'ın kitabın yeni baskısında bu fotoğrafları yayımlaması da sorgulanmış ve karşılıklı uzun açıklamalar sonunda Par hâtasını kabûl etmiş ve yergilerin artması üzerine, 2021 senesinde yapılacak Bristol Fotoğraf Şenliği'nin Sanat Direktörlüğü'nden istifâ etmiştir. Mesele, bu iki fotoğrafın Par'ın editörlüğünde de kitabın asıl baskısında olduğu gibi yayımlanarak ırkçılık ve ırk ayrımcılığının körüklendiği iddiasıdır.(3) Amerikalı, ünlü Magnum fotoğrafçısı Brus Gilden (Bruce Gilden) "Benim etik ilkelerim yoktur!" demektedir.
Millî Coğrafya dergisi, Vircinya (Virginia) Üniversitesi'nde Afrika Târihi ve Fotoğraf Târihi okutan profesör Con Edvin Meysın (John Edwın Mason)'dan 2018 senesinde derginin fotoğraf arşivini gözden geçirmesini istemişti. Magnum'un hep sonuçların araç ve yöntemleri mübah kıldırdığını îmâ ettiğini söyleyen Meysın Magnum'un yaşadığı sorunların kökenlerini şöyle açıklamıştır :
"Dünya'yı fotoğraflayarak meşhûr oldular. İngiliz ve Fransız sermayesinin açıtığı ve Amerikan sermayesinin genişleterek muhafaza ettiği yollardan ilerlediler. Beyaz ırkın üstünlüğü onlara "Haydi! Yürü be koçum! Kim tutar seni!" dedi. Emperyalizm ve beyaz ırkın üstünlüğü onlara canlarının istediği herhangi bir zenciyi veya esmer ırka mensûp birini, onun hangi şartlar içinde olduğunu ya da nelere itiraz ettiğini hiç dikkâte almadan, fotoğraflamak "müsaadesini" bahşetti. Magnum'un şöhreti, büyük ölçüde, siyahların ve esmerlerin ızdırapları veya onların egzotikleştirilmesi üzerinde yükselmiştir. Bu insanların "Hayır!" demek gücü yoktur. Bu insanların Magnum fotoğrafçılarının geldikleri diyarları fotoğraflamağa hakları yoktur. Ama, "Magnum fotoğrafçıları iyi adamlardır" diyorsunuz. İnsancıllardır. Kelimenin tam anlamıyla "sorumlu fotoğrafçılar". Ama, kendilerini çok çok aşan bir düzenin içine hapsolmuşlardır ve bundan bîhaberdirler. Kendi söküklerini dikemeyen terzilerdir."
Dipnotları :
(1) Robert Kapa'nın Vurulan Akser fotoğrafına dâir şu kaynaklara bakınız :
- "Robert Capa "Fake" War Photo New Evidence Produced", Alistair Jamieson, 21 Sep 2008 5:09 PM, The Telegraph, erişim :
- "Faking Soldier : The Photographic Evidence That Capa's Camera DOES lie... and That His Iconic "Falling Soldier" Was Staged", 21 July 2009, erişim : https://www.dailymail.co.uk/news/article-1201116/How-Capas-camera-does-lie-The-photographic-proof-iconic-Falling-Soldier-image-staged.html
- "What Spain Sees in Robert Capa's Civil War Photos", Geoff Pingree, July 25th 2009, erişim : http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1912110,00.html , date of access : August 31st 2020.
(2) Teksama Salvans'ın Bekleme Ouyunu (Waiting Game) adlı bu kitabından fotoğraf seçkisi için bakınız : http://txemasalvans.com/work/the-waiting-game/
(3)
Bakınız : "Floyd'un Katli... Irkçılğın Seyri... Butturi'nin Dahli...
Par'ın Azli", Ziya Şefik Atun, Fotoğraf Bahsi, 13 Ağustos 2020, erişim :
https://fotografbahsi.blogspot.com/2020/08/kadrajin-yamugu-floydun-katli-irkcilgin.html
(4) Olivya Artur bu sözleri aslında fotoğrafçılık anlayışı için söylemiştir. Bu sözlerin asıl metni için bakınız :Olivya Artur'un Sözleri, Bu Günün Lâfları internet yöresi, erişim târihi : 28 Ağustos 2020 / Olivia Arthur, https://trendyquotes.com/olivia-arthur/ , date of access : August 28th 2020.
(5) Bu sözlerin asıl metni için bakınız : Magnum : Efsânevî Fotoğraf Ajansının Hikâyesi, Rassıl Millır (Russell
Miller), Türkçesi : Tamer Tosun, Agora, 1997'dan aktaran : Burcu Vardar,
Kontrast dergisi, 42. sayı, Temmuz-Ağustos 2014, https://kontrastdergi.com/burcu-vardar-russell-miller-magnum-42-sayi/?fbclid=IwAR0T7nxaN3DfvMy7B0EUeSFukOVD7__ex3-XtSlWekJ6aIMbMXgzbVtJx6E, erişim târihi : 28 Ağustos 2020.
Diğer Kaynaklar :
- "Magnum Cinsel İstismâr Kurbânı Oldukları İleri Sürülen Çocukların Fotoğraflarını İnternet Yöresinde Satıyor", Endi Dey, F Durakları internet yöresi, 6 Ağustos 2020, erişim : 27 Ağustos 2020. / "Magnum Photos is Selling Images of Alleged Child Sexual Abuse on Its Website", Andy Day, https://fstoppers.com/news/magnum-photos-selling-images-alleged-child-sexual-abuse-its-website-504855 , August 6th 2020, date of access : August 27th 2020.
- "Başkanımızdan Magnumun Arşivinin İç Denetimine Dâir Açıklama", Olivya Artur, / "A Statement from Our President Regarding the Magnum Internal Archive Review", Olivia Arthur, https://www.magnumphotos.com/newsroom/statement-from-our-president-regarding-the-magnum-archive-internal-review/, erişim tarihi / date of access : August 28th 2020.
- "Magnum Fotoğrafları Çocukların İstismâr Edilirken Çekildiği İddia Edilen Fotoğrafların Etiketleme Hatası Olduğunu Söylüyor", Endi Dey, F Durakları internet yöresi, 24 Ağustos 2020 / "Magnum Photos Says Alleged Child Abuse Images Were Result of Taggnig Error", Andy Day, August 24th 2020, https://fstoppers.com/news/magnum-photos-says-alleged-child-abuse-images-were-result-tagging-error-508814 , date of access : August 28 2020.
- "Magnum Muhtemelen Çocukların Cinsel Olarak İstismarlarını Gösteren Fotoğraflara Dâir Bu Sorulara Cevap Verecek mi?", Endi Dey, 8 Ağustos 2020, F Durakları internet yöresi / Will Magnum Answer These Questions About Potential Child Sex Abuse Images?", Andy Day, August 8th 2020, https://fstoppers.com/originals/magnum-photos-needs-close-down-until-it-can-answer-these-questions-505078, date of access : August 8th 2020.
- "Suvid Datta : Fotoğraları tahrif ettim, aptallık ettim", Suvid Datta'nın Time dergisiyle mülâkâtı, Oliver Lorent, güncellendiği târih ve saat : 4 Mayıs 2017 03:29, yayımlandığı târih ve saat : 4 Mayıs 2017 12:12, Time dergisinin internet yöresi, erişim tarihi : 28 Ağustos 2020. / "Souvid Datta : I Foolishly Doctored Images", interview with Souvid Datta by Oliver Laurette, Time Magazine, uptadated : May 4th 2017 3:29, originally published : May 4th 2017 12:12, https://time.com/4766312/souvid-datta/ , date of access : August 28th 2020.
- "Tecâvüze Uğramış Bir Kızın Yüzünü Gösteren Foğraf İnifâle Sebep Oldu", Maykıliin Duslef, N.P.R.'nin internet yöresi, 9 Mayıs 2017, erişim târihi : 28 Ağustos 2020 / "Outcry Over Photo Showing the Face of a Girl Allegedly Being Raped", Michaeleen Douceleff, May 9th 2017 5:21 P.M. E.T., https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2017/05/09/526797749/outcry-over-photo-showing-the-face-of-a-girl-allegedly-being-raped, date of access : August 28th 2020.
- "Magnum Başkanı Olivya Arthur'a Açık Mektup", Benjamin Çestırtın, 20 Ağustos 2020, Ördek Tavşan internet yöresi, erişim târihi : 28 Ağustos 2020 / "An Open Letter to Olivia Arthur, President of Magnum Photos", Benjamin Chesterton, August 20th 2020, https://www.duckrabbit.info/blog/2020/08/an-open-letter-to-olivia-arthur-president-of-magnum-photos/ , date of access : August 28th 2020.
- "Geti İmıcıs Cinsel İstismâra Uğramış Çocukların Fotoğraflarını mı Satıyor?", Endi Dey, F Durakları internet yöresi, 7 Ağustos 2020, erişim târihi : 28 Ağustos 2020.
"Is Getty Images Selling Photographs of Sexually Exploited Children?", Andy Day, August 7th. 2020, https://fstoppers.com/news/getty-images-selling-photographs-sexually-exploited-children-505095 , date of acces : August 28 2020.
- Çocuklarla Yapılacak Basın-Yayım Mülâkatlarına Dâir İlke ve Kurallar, Birleşmiş Milletler'in internet yöresi, erişim târihi : 28 Ağustos 2020 / Principles and Guidelines for Media Reporting on Children", https://www.unicef.org/eca/media/ethical-guidelines , date of access : August 28th. 2020.
- "Geti İmıcıs Cinsel
İstismâra Uğramış Çocukların Fotoğraflarını Arşivinden Kaldırdı ama
Bundan Daha Fazlasını Yapması Gerekiyor", Endi Dey, F Durakları internet
yöresi, erişim târihi : 28 Ağustos 2020 / "Getty Images has Removed the Photos of Sexually Exploited Children but It Must Do More", Andy Day, August 21st 2020, https://fstoppers.com/originals/getty-images-has-removed-photos-sexually-exploited-children-it-must-do-more-508141 , date of access : August 28th. 2020 /
- "Brus Gildın'ın Niyork Sokak Fotoğrafları", Yutüp, 15 Mayıs, erişim târihi : 28 Ağustos 2020 / WNYC Street Shots : Bruve Gilden, https://www.youtube.com/watch?v=kkIWW6vwrvM , date of access : August 28th 2020.
- "Magnum Neden Arşivini Kapattı ama Yaptığı Açıklama Neden Tatminkâr Değil? Cevapları Duymamız Lâzım", Endi Dey, F Durakarı internet yöresi, erişim târihi : 28 Ağustos 2020 / "Why Magnum Took Its Archive Offline and Why Its Statement Falls Short : We Need Answers", Andy Day, August 17th 2020, https://fstoppers.com/documentary/why-magnum-took-its-archive-offline-and-why-its-statement-falls-short-we-need-507132 , date of acces : August 28th 2020.
- "Magnum'un Sorunları Deyvid Elın Harvi'den Daha Büyük", Luis Buş, Disfotic internet yöresi, 21 Ağustos 2020, erişim târihi : 28 Ağustos 2020 / Magnum's Problems Are Bigger Than David Alan Harvey", Lewis Bush, August 21st 2020, https://www.disphotic.com/magnums-problems-are-bigger-than-david-alan-harvey/ , date of access : August 28th 2020.
- https://twitter.com/duckrabbitblog (@duckrabbitblog).
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder